Toruńskie Bielany

Miasteczko akademickie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, osiedla bloków i domków jednorodzinnych, dużo zieleni parkowej i leśnej, rozległe tereny rekreacyjne, lotnisko sportowe - tak w skrócie można opisać toruńskie Bielany, osiedle przylegające do zachodniej granicy miasta. Swoją nazwę (niem. Weisshof) wywodzi prawdopodobnie od białych gleb - typowych na tym terenie piachów wydmowych,  porośniętych sosnowymi lasami.

 

Początki Bielan sięgają końca średniowiecza, gdy miejsce to stało się źródłem wody pitnej dla Torunia. W latach 1893-1894 r. powstała tu nowoczesna stacja wodociągów. Dzisiaj „Stare Bielany” są obiektem wpisanym do rejestru zabytków. Po pracach rewitalizacyjnych w stacji pomp, wieży ciśnień i hali maszyn ponadstuletnie zabytki techniki są udostępnione do zwiedzania. Po wcześniejszym zgłoszeniu można obejrzeć wystawę poświęconą historii wodociągów toruńskich i zagadnieniom techniki i infrastruktury wodno-kanalizacyjnej. Z 30-metrowej wieży ciśnień rozciąga się piękny widok na panoramę północno-zachodniej części Torunia.

 

Około połowy XVII wieku Bielany były miejscem straceń przestępców. Do tego okresu nawiązują miejscowe nazwy Wiesiołki, Galgenberg i Szubieniczne Wzgórze. Znajdująca się na Bielanach ulica Balonowa to z kolei ślad po czasach międzywojennych, gdy nad Toruniem latały balony i sterowce. Dziś nie ma już śladu po hali sterowcowej, magazynie balonów, wytwórni wodoru i koszarach. Nie istnieją także tory kolejowe i stacja Toruń Zachodni (tzw. Szkolna), która obsługiwała port sterowcowo-balonowy. Natomiast na znajdującym się kilka kilometrów dalej lotnisku Aeroklubu Pomorskiego organizowane są cyklicznie zawody balonowe. Lotnisko wykorzystywane jest do celów sportowych i turystycznych - lotów samolotowych, szybowcowych, paralotniarskich i motolotniarskich, a także lotów widokowych nad Toruniem. Na specjalnym torze odbywają się także wyścigi motocrossowe, rallycrossowe i samochodowe.

 

W latach międzywojennych na Bielanach osiedli ojcowie redemptoryści. Najpierw powstała kaplica, a w latach 1958 - 1962 wybudowano monumentalny, trójnawowy kościół wg projektu inż. Stefana Modrzejewskiego. Dziś świątynia ma status Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy, patronki Diecezji Chełmińskiej. Koronacji jej cudownego obrazu dokonał 1 października 1967 r. prymas Polski kard. Stefan Wyszyński. Naprzeciw kompleksu klasztornego mieszczą się 4 szkoły średnie, zawodowe i ogólnokształcące oraz basen Zespołu Szkół Mechaniczno-Elektrycznych.

 

Kilkaset metrów od kościoła znajduje się kompleks budynków Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. Ludwika Rydygiera, wybudowany w  latach 60. XX wieku. Natomiast opodal w lesie, w zabytkowym, XVIII-wiecznym dworku (tzw. Prezydentówce) mieści się Hospicjum Światło”, opiekujące się osobami przewlekle chorymi, z nowotworami i w stanach apalicznych, znane w całej Polsce z kilkunastu przypadków wybudzenia pacjentów ze śpiączki. 

 

Dzisiaj toruńskie Bielany kojarzą się przede wszystkim z rozbudowującym się osiedlem uniwersyteckim. Miasteczko akademickie zaczęło powstawać w latach 70. XX wieku według projektów warszawskich architektów pod kierunkiem arch. Ryszarda Karłowicza. Dziś to rozległy campus, obejmujący kilkanaście wydziałów i jednostek Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Znajdują się tutaj: rektorat, aula, Biblioteka Uniwersytecka, wydziały Chemii, Biologii i Nauk o Ziemi, Nauk Historycznych, Teologiczny, Prawa i Administracji, Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Studium Nauczania Języków Obcych oraz akademiki i hotele asystenckie. Działa też klub studencki Od Nowa, w którym swoją karierę rozpoczynał lider „Republiki” Grzegorz Ciechowski. Co roku w grudniu w „Od Nowie” odbywa się wielki koncert z udziałem najbardziej znanych polskich muzyków. Vis a vis „Od Nowy” mieści się Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Toruńskiej im. błogosławionego ks. Stefana Frechilowskiego.

 

Od wschodu Bielany graniczą z Chełmińskim Przedmieściem, od południa z Bydgoskim Przedmieściem, na północy z Wrzosami. W północnej części osiedla rozciągają się lasy, pośród których położona jest osada leśna Barbarka, a w niej Szkoła Leśna - ośrodek edukacji ekologicznej i popularne miejsce rekreacji torunian. Przyciąga ich tam zabytkowy kościółek św. Barbary o konstrukcji szachulcowej, urokliwe stawy leśne, park linowy, pole minigolfa, liczne trasy piesze i rowerowe, a także rozbudowana baza noclegowa i ciekawie wyposażony plac zabaw dla dzieci. O każdej porze roku na Barbarce odbywa się mnóstwo pikników, imprez sportowych i rekreacyjnych. Barbarka jest też dla Torunia miejscem pamięci narodowej. Znajduje się tutaj Fort VII, zbudowany w latach 1879-83 jako część Twierdzy Toruń, pełniący podczas II wojny światowej rolę obozu ludności polskiej. Od października do końca grudnia 1939 r. gestapo i Selbstschutz przeprowadziły w lasach Barbarki masowe egzekucje, rozstrzeliwując ponad 600 Polaków z Torunia i okolicy, przede wszystkim przedstawicieli inteligencji, działaczy społecznych i politycznych, przedsiębiorców i harcerzy.

 

Największą atrakcją sportową Bielan jest bez wątpienia otwarta wiosną 2009 r. Motoarena - najnowocześniejszy w Europie stadion żużlowy, zarządzany przez Klub Sportowy Toruń Unibax SA. Jego stalowa, eliptyczna bryła jest doskonale widoczna dla osób wjeżdżających do Torunia od strony zachodniej. Widownia na 15,5 tys. widzów podczas zawodów żużlowego Grand Prix jest wypełniona po brzegi (rekord 17 tys.). Arena jest też miejscem wielkich widowisk muzycznych: w 2010 r. odbył się tu koncert Jose Carrerasa, a w 2011 r. na Motoarenie wystąpi Rod Stewart.

 

Na Bielanach mieszkała aż do śmierci w 2009 r. prof. Elżbieta Zawacka, Honorowa Obywatelka Torunia, żołnierz i kurierka Armii Krajowej, jedyna kobieta "cichociemna" i jedna z dwóch Polek ze stopniem generała brygady, współzałożycielka fundacji badającej dzieje Armii Krajowej.